PUNTLAND: SAYLADA SOMALI GALBEED !.


1991 berisamaadkii dabadeed iyo burburkii dawladii dhexe ee somalia,waxaa meesha ka baxay haykalkii dawladnimo iyo haybaddii qaranimo, ka gadaal markii hanaankii siyaasadeed ee ummadu hogga dheer ku shalwaday.
Dadkii iyo dalkii somaliyed waxay noqdeen hilib bisil oo cid waliba u hungurooto, hanashadiisana u hanqaltaagto haba ugu horreeyeen dalalka aan ood wadaagta nahaye.
Dabcan markii isku duubnidu meesha ka baxdo, midnimadana la  xagal daaciyo, waxaa si keli keli ah loo maamushaa dadkii markay wada jireen meel loosoo maro la la'aa, mid waliba isagoo dani keentay buu hoos tagaa cid laga yaabo inaanu haweysan jirin waagii uu hanaanka dawladnimo hoos joogey.
In muddo ah markii laga dhursugayey dawlad somaliyed soo noqoshadeed, hase ahaatee waxba soo naasa-caddaan waayeen waxaa meelo badan laga yagleelay maamulo si dhiig-joojin ah dhidibada loogu aasay,hayb beeleedna lagu sargooyey habka wax qaybsiga iyo hanaanka doorashada intaba.
Ujeedadu waxay daarranayd in la helo talis kala haga dadka hoos jooga in la hilaadinayo dawlad dhexe oo wadaag ah dadkuna u siman yahay.
Waxaa loogu wanqalay magaca dawlad goboleedyo ( regional governments) inkastoo ay jiraan qaar doonaya soomaalinimada inay ka xuub-siibtaan, calankana dacal dillaacsadaan, gaarna isu taagaan hadday u suurta gasho, taasi waa jamhuuriyadii somalia intii 1960 la baxday, lakin somali weyn qaar baa weli gacantii cadowga ku jira, badweyntii gumaysigana weli dhex-dabaalanaya xeebtii xorriyadana ilaa hadda aan gaadhin, sida "northern frontier district" NFD" oo ah qayb dawladii ingiriisku kenya ku sidigtay ahna gees ka mid ah geesaska shanta ah ee xiddigta calankeenu tilmaamayso, gumaystihii ayaa luqun-jibaadhay rabitaankii dadka goboladaas degan iyo kii somalida kaleba,markuu la mataaneeyey dad iyo dal kale oo aanay doonayn.
Qaybta labaad waa somali galbeed waa dhul aad u baaxad weyn bedkiisana lagu sheego inuu ka badan yahay (627,000 kilo meter square), una dhigma 41% guud ahaan bedka soomaliweyn oo idil, ahna qaybta ugu ballaadhan oo hal dawladi gumaysatay.
Dadkaas iyo dalkaas somaliyed waxaa haysata ethiopia oo ah dawlad cadow-tooyo gaamurtay u qabta somalida , taariikh ahaan haddaan jalleecno qaabkii ethiopia u hanatay iyo hilimadii ay u martay , ethiopia waxay la wareegtay magaalada HERER 1887, waxay ahayd meel ku caanbaxday faafinta nuurka islaamka muddo ka badan afar qarni, markay faraha muslimiinta ka baxday waxay bulshooyinka kiristaanka ahi u arkayeen guul weyn oo gacantooda soo gashay.
1955 ayey ahayd markii ingiriisku si rasmi ah ugu wareejiyey somali-galbed dawlada ethiopia isagoo u arkayey dhaxal uu cidduu doono u hibayn karo " dhaxal gorayona dhebed baa leh".
Magacyo badan ayey leedahay qaybtaas aan soo sheegay,qaarna somalidaa u taqaan qaarna dawlada gumaysata ayaa ula baxday waxaana ka mid ah:
1: Somali Galbed.
2: Somalida Ethiopia.
3: Dhulka Somaliyed ee Ethiopia haysato.
4: Ethiopia-da Bari.
5: Killinka-Shanaad.
6: Ogadenia.
Cidkastoo la haystaa heeryo gumaystena saaran tahay, waxay u tafa xaydataa halgan iyo inay gobanimo hanato,iyagoo dareensan in waxa ay doonayaan dhiig badan oo loo daadiyo mooyaane aanay hirgeli karin lana hiigsan karin.
Waxaad hiigsatoba maalin baad soo hirgelisaaye.
Lama helo wadaadow waxaan cidi ku hawshoone.
Naftaa loo hantaaqaa waxaad hiigso leedahaye.
Ururo badan ayaa la aasaasay oo gobanimo u dirir ah,waxaa ka mid ah jabhada xoraynta somali galbed "western somali liberation front" WSLF".
Jabhadaas todobaataneeyadii qarnigii ina weydaartay baa la sameeyey, hirgelinteediina waxaa hormuud ka ahayd dawladii somaliyed ee waagaas jirtay gudaha dalka somaliyed ayaana lagu yagleelay, naf iyo maalna waa lagu taageeray.
waxaa labeeya ururka wadaniga ah ee xoraynta ogadenia "ogaden nation liberation front"ONLF" ururkan waxaa la sameeyey taariikhdu markay ahayd 1985 dalka syria ayaana lagu sameeyey dad dhalin yaro u badan ayaan lahaa curinta aragtidii lagu aasaasay, waxaa la dhihi karaa ururkani inkastoo aanu ahayn kii ugu horreeyey ee halgama inuu hadana yahay kan ugu cadcad, cadowgii uu la dagaalamayeyna khasaarooyin badan dhabarka u saaray.
ONLF marka laga reebo dawlada dalkooda haysata ee ay is hayaan wuxu adduunka intiisa kale ku leeyahay saaxiibo badan meelo badan oo caalamka ahna xafiisyo ayaaba uga furan, iyo weliba idaacado laga baahiyo waxqabadkooda  iyo guulahay gaadhaan.
Dadkaas waxay marar bada aadaan gobolada kale ee somalidu degto,markay u dulqaadan kari waayaan cadaadiska iyo culayska gumaystuhu kula kacayo, dilka, dhaca. kufsiga,xadhiga iyo weliba hagar-daamooyin kale ayaa keenay inay u tallaabaan meelahay nabad iyo nolol bidayaan, meeshay kasoo cararayaan waa dhulkoodii oo cadow joogo, halkay nafta kula soo eerteena waa dadkoodii oo ay dhiig, dhaqan, dhalasho, iyo diin ba la wadaagaan.
Waxaase aaan meesha ku jirin yaab iyo aman-kaagna noqotay dadkii walaalohood ee ay usoo carareen inay intay qab-qabtaan cadowgii ka iibsadaan, dad aan diin xurmaynayn dhaqankii somaliyed ee suubanaana xeerinayn ayey la toosnaatay inay ku tuntaan dadkaas  walaalohood ah ee maganta iyo miciinka soo moodey,su'aashuse waxay tahay "Mindida cadowga iyo manjo-qabashada walaalkaa iyamaa xun".
Dadkaas in badan ayaa ADIS-ABABA loo daabulay, cadowga ethiopia-na loo dhoofiyey, ka ganacsiga dadkas waxaa ku caanbaxay maamulka ka jira woqoyi/galbed somalia"somaliland"kolal badan ayey dad somaliyed ethiopia ka sarifteen, iyagoo ku bedelan jiray hub, lacag, ciimadamo loo taba-baro iyo weliba agabyo kale, arintaasi waxay dhalisay in dadkii falalka waxashnimada ah lagula kacay gadoodaan aargoosina u dhaqaaqan iyagoo geystey burbur hantiyeed oo lixaad leh.
Maamulka puntland oo dadka somali galbed is xejinayeen ayna filayeen wixii hargaysa kaga dhacay inaanay kala kulmi doonin garowe iyo bosaso, hadana nasiib darro arintii saas way ka gedisnaatey, kii somaliland joogey wixii ku kelifay inuu walalkiis iibsado ayaa halkana yaalla , danta ethiopia ayaa la wada waardiyeynayaa waxkastoo ay dalbataana HAA mooyee MAYA meesha kuma jirto.
Ama dadka iyo dalka dan haw ahaato ama yey u' ahaane, ma ahan arin ugub ah in dadkaas puntland laga dhoofiyo dhawr jeer ayey soo noq-noqotay , garowe ,bosaso, iyo galkacyo waa saddexda meelood ee inta badan dadka laga qabto,qaar iyagoo nool baa la gacan geliyaa qaarna meeshaaba lagu ruux-togaa!!!.
Muslimiintaas marka cadowga laga iibinayo iyagoo xidh-xidhan kuwii gatayna dabada ka wadaan ayaa lagu wareejiyaa MELES iyo meelo lagu ba'ay, amintaas waxaad moodaa inay leeyihiin raggaas lagu xad-gudbey:
Reer puntland soomali galbeed makkiyo moode xaramkiiye.!!!
Malabkiyo jannada dhiiga yagu uga macaanaaye.!!
Muslimnimada dabadeed ! tolow dhalashadii meeday.!!.
cidna kama dahsoona arintaasi cidhib-xumadda ay keeni karto, dad wada dhashay ayaa isku nacaya, cuqdad iyo cadaawad waarta ayey beeraysaa kasii darane waxaa suurta gal ah inay huriso dagaallo iyo duullaano aan loo aayin.
Maamulada taagta yar ee somalia ka jiraa maaha kuwa caga ay leeyihiin isku taagi kara waxayna aaminsan yihiin kalsoonida ethiopia hadday lumiyaan inaanay sii jiri karin,waxaa is garab yaalla raali gelinta tigreega iyo iyo xaqdhawrka bulshada, nimanka kuraasta maamulkaas ku fadhiya markay rog-rogeen labadaas qodob waxay door biddeen inay raadiyaan raalli noqoshada adis-ababa  tan bulshadu yeelkeede!!.
 shacabka reer puntland arintas waxa la dhihi karaa kuma qanacsana meelka dhac ayeyna u arkaan haddii la weydiin lahaana marna ma ogolaadeen inkastoo cidiba aanay odhan maxay idin la tahay!!.
  
   TALOOYIN :
  
Aniga waxay ila tahay dhawr qodob oo talo iyo tusaale ah in puntland loo jeediyo :
1: Dadka somali galbed waa dad walaaleheen ah halgan hubaysan ayeyna ku jiraan, cidday is hayaana inaga maahee waa cadow muddo dheer dhiigooda jaqayey, inaga waxay inaga mudan yihiin gargaar iyo gacansiin lakin inaan doc faruuro dareenkooda ay gobanimada ku raadinayaan marnaba daw maaha.
2: Maamulada dadka madaxda ka ah waxaa habboon inaanay dadka wada dhashay kala dilin raadka xun ee laga dhaxli karo arintaasna ay dhuuxaan ayaa u toobboon.
3: Shacabka reer puntland waxaa iyaga la gudboon inay go'aan kooda caddaystaa waxay ka qabaana banaanka soo dhigaan, hadday dadka waxaas samaynaya u sacab tumayaan iyo hadday ka sarriiganayaan ba, waana inay ogaadaan cidda dhibtu ku dhacaysaa inay iyaga tahay, ragga madaxda ahi berri booska way banayn doonaan, arintani maaha wax la dhayalsankaro, waa gef weyn oo diinteena islaamka iyo damiir kasta oo xumaha ka damqanaya daanno ku ah.
4: Waxaan ku gebgebaynayaa talooyinkayga  adduunyadu waa meerto, cidina weligeed badhaadhe iyo barwaaqo kuma sugnaato, dhanka kale dhibaatada laguma waaro, mar uun baa laga doogaa darxummada iyo dayaca dadka reer puntland waxaan dhihi lahaa "Nabsi gamcaha haw hoorsanina' dadkaasi weligood saas ahaan maayaane.
Dhibta laguma waaroo* dhaxal looma yeeshee* waa laga dhammaadaa*.
  
  
W/Q: Aadan Cige Cali .
EMAIL: softhair05@hotmail.com .
  

Comments to date: 7. Page 1 of 1.

c/waaxid shire   australia

2:28am on Tuesday, November 17th, 2009

Dadka meeshan wax ku qoraya waxaa habboon inay iyagu aragtidooda keliya cabiraan lakin aanay dadkale madax-goosan.
waxaan uga jeedaa dadka la iibsanayo ee laga ganacsanayo dadku kuma wada eedaysna, waa dulmi ay dad gaar ahi geysteen waxaa habboon in saas loo fahmo.
dadka dhibta lagu sameeyeyna waa ogyihiin cida xadgudubka ku samaysay.
dadkan magaaloyin gaar ah ayaa laga qab-qabtaa sida qoraaguba ku caddeeyey article-kiisa cajiibka ah marka waxan filayaa dadka goboladaas dega ayaa eeda iska lehe ayaan dadkale lagu kufin

puntland   sool

4:13am on Monday, November 16th, 2009

aad ayaan oga xumahay walaalaha ogaadenya ineey nugu heyaan dulka putnland amaan daro anagoo usoo marnay halgan dheer hor umarka puntland ineey noogu yimaadaan nabad xumo ayagoo ku labisan dharka ciidanka oo hubeysan.

harti dhulbahante   finland

4:07am on Monday, November 16th, 2009

Zakarye walaal waxba siyaasad kama ogid dhulka puntlandnah majeerten ma lahan ee aan kuu sheego waxaan umalaeyn wax badan waxaad maqashay puntland lakiin warba uma haysid waxaad tahay inan yaro oo waxba kala socon aqoonta guud. dhageyso inan yahoo yarka ah punland waxaa leh dadka aqoonta dheer ku leh somaaliya oo gobda ah. ZAKARIYE YARE!.....waa harti walaale anaganah waan iska qaban doonaa cidii amaan daro la yimaada puntland oo ah hogaamiye qabiil, xogaamiye gooxed...walaal puntland hormarka eey gaadhay dhib ayey usoo martey marka uma dulqaadan doono insha allah. dad badan oo ku dow 8kun oo dadka reer ogaadenya ah ayaa ku nool bosaaso waxba looma keysto dadkaas waayo nabad ayeey ku noolyihin eyna ku joogaan

ladan   Finland

8:12am on Saturday, November 14th, 2009

Yibir waxaa ah wixii caytama. Majeerteenna waxba yeeli mayso wax aysan ahayn ee xishooda

Zakariye   canada

3:33pm on Thursday, November 12th, 2009

waxaa ila quman in arintaasi laga hortogo ay wadaan , majeerteenku , waana inay kahadlaan dadka kale oo daga putland , sida dhulbahantaha , leelkasaha , warsangaliga , hadii kale ayaguna , yibirnimadii iyo dad nacaybkii majeerteen lagu yiqiinay , yay raaceen .

hartiland   boosaaso lacaanod-skandanavia sweeden

8:01am on Monday, November 9th, 2009

waryaahe war nacas ayaad tahay oo iska hadlaaya oo wuxuu doono iskaka hadlo. walaal puntland uma dulqDanayso qofka qalqal galiyo dulkeena reer puntland raali kuma aha, waan iska qabaneyna wixii dhib nugu heyaa haqnah waan u laynahay. dadka qaxoodiga ah dhib weyn ayey nugu heyaan hadaan nahay harti oo ah dad nabad jecel. walaal siyaasad waxba kama ogid ma ogtahay walaalaheen hartiga ah oo ku nool kismaayo sida eey noo kalaan. weey na doogdaan sida xoolaha anagana waan ka aar gudaneyna si fiican weliba walaal aniga adeergey ayaa lagu doogday si fool kiSMAAYO dad badan oo harti ah si xun ayaa loola dhaqmaa. waxaan ku sheegi karaa inaan kismaayo dadka xaqa uleh inaan nahay oo dhinaca ganacsiga iyo dhinac kastaba. walaal bosaaso maxaa ku nool dad ku dhow 1miljan. dad badan oo muqdishu ka soo qaxay iyo meelo badan nabad ayeey ku nool yihiin lakiin dadkan ogaadenya ka yimi ayaga yaa cadoowgooda isku kacan keliya. aniga waxaan argay mid walaalkii u dhhibay cadoowgooda. hadaan reer puntland aan nahay walaal waxba uma aragno arintani. qofka leh webkan waa qof aqli yar oo waxba siyaasad kama ogid, la yaab ma lahan wexey dadka webkan usoo kalin.

shaakir   uae

5:36am on Friday, November 6th, 2009

aad ayan uga xumahay walaalahayga somaliyeed oo dollad goboladyeeda puntland iyo somalia ay dhiibayso

Magacaaga:

Halka aad joogtid:

Fariinta:

 


LA XIRIIRA
  Sheeko Gaaban: Macalimiinta Iskuulka Qoyane waa laga gardaran yahay
  Sh Maxamed Tahliil alaha u naxariisto maxaan ku bartay? Sh Ahmed Cabdi Samad
  HILIBkA CULIMADU WAA SUMEYSAN YAHAY EE HA CUNIN.
  DURUUS KU SAABSAN RAMADAANKA KA FAA'IIDEYSO.
  DALYOHOW YAA KU LEH? DADYOHOW YAA KAA NAXAYA ? Shiikh Maxamed Idirs qebta 1-aad